Inleiding:

 

Sport is veel meer dan alleen bewegen. Voor veel mensen is het een manier om fit te blijven/worden, sociale contacten te leggen en plezier te maken in hun vrije tijd. Voor mensen met een beperking gaat dit iets anders. Sport is voor hun niet vanzelfsprekend. Het kost extra inspanning of aanpassing om ergens aan deel te nemen voor mensen met een beperking.

 

Mijn interesse in dit onderwerp komt vanuit mijn familiesituatie. Een familielid met een beperking heeft moeite om een goede sportvereniging te vinden terwijl dit voor andere heel makkelijk gaat. Dit soort situatie heeft me aan het denken gebracht. Ik vroeg mezelf af: Waarom gaat het voor hem een stuk moeilijker dan voor mij? Waarom doen sportverenigingen en gemeentes daar nog steeds zo weinig mee? Het lijkt mij dat er in de loop van de jaren steeds meer duidelijk is geworden over het handelen hiermee.

 

Door het voeren van een dialoog met twee gesprekpartners die kennis hebben over dit onderwerp merkte ik dan niet alleen mijn familielid hier mee zit. Sportverenigingen willen vaak wel wat inclusiever zijn maar vaak weten ze niet hoe ze dat moeten doen. Jongeren tussen de 16 en 21 jaar ervaren meestal ongemak wanneer ze om moet gaan met iemand met een beperking.

 

In deze paper wil ik het probleem van de ontoegankelijkheid van sport voor mensen met een beperking onderzoeken. Daarmee wil ik eerst kijken naar de historie hiervan. Ligt dit probleem niet veel dieper in de geschiedenis? Daarnaast wil ik een paar initiatieven bedenken die gedaan kunnen worden om dit probleem aan te pakken.

 

Mijn doel is om te laten zien dat toegankelijkheid niet alleen de verantwoordelijkheid van de persoon zelf is, maar dat het ook komt door onze samenleving. Daarom formuleer ik standpunten en analyseer ik waar dit is misgegaan. Ik ga daarna naar oplossingen kijken hoe dit probleem kan worden aangepakt.

Hoofdstuk 1 – probleem en achtergrond

1.1 Het sociale probleem:

 

In Nederland zijn er ongeveer 2 miljoen mensen met een beperking. (Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, 2025) Mensen met een beperking ervaren in Nederland vaak problemen in het deelnemen van sport. Toegankelijkheid is vaak geen standaard onderdeel van verschillende sportorganisaties. Dit wordt meestal pas geregeld als dit gevraagd wordt. Hierdoor ontstaat er dus ongelijkheid. Mensen zonder beperking kunnen zich over het algemeen overal terecht terwijl mensen met een beperking een beperkte toegang hebben voor sport. Dit ligt dan aan de bereidheid van een club of de regionale oplossingen die hiervoor bedacht zijn. (College voor de Rechten van de Mens, 2024)

Voorbeelden van de verschillende barrières zijn:

• Gebrek aan kennis bij sportverenigingen.
• Beperkte ondersteuningen vanuit de regio.
• Regels die ervoor zorgen dat er niet deelgenomen kan worden.
• Sociale drempels
• Onvoldoende inclusief denken.

1.2 Hoe is dit probleem ontstaan?

 

Achtergrond

 

Een lange periode werd een beperking gezien als een individueels iets, namelijk het “medisch model”. Hierdoor vonden voorzieningen vooral buiten de ‘reguliere’ samenleving plaats. Dit leidde tot verschillende structuren, zoals speciale scholen, aparte sportclubs en aparte zorginstellingen (Monitor VN-verdrag Handicap 2022 | College Voor de Rechten van de Mens, z.d.)

 

Ondanks dat we tegenwoorden vooral het “sociale model” hanteren, wordt de maatschappij gezien als de oorzaak van de scheiding en zie je de erfenis van vroeger nog terug. Speciale G-teams zijn daarvan een voorbeeld. Ze zijn waardevol, maar ze bevestigen ook de scheiding tussen mensen met en zonder beperking. Het sociale model wordt benoemd in het VN-verdrag handicap, hier staan mensen centraal. Daarnaast wordt het medisch model benoemd, hier staan de beperkingen van de mensen centraal.

 

Overdragen van zorg en ondersteuning

 

In 2015 kregen de gemeentes de verantwoordelijkheid voor verschillende wetten. Denk hierbij aan de Jeugdwet en de Participatiewet. Door de verantwoordelijkheid te verplaatsen van overheid naar gemeentes, wilde ze het dichter bij de burger brengen. Alleen blijkt het in de praktijk nog niet helemaal te werken. Zo zijn er groter regionale verschillen. Ook legt de gemeente vaak prioriteiten op andere dingen. Dit zorgt dus voor achterstelling.  (Sociaal Domein Stagneert: Vijf Jaar Na Decentralisatie Is de Ondersteuning van Kwetsbare Burgers Nog Niet op Orde | Sociaal en Cultureel Planbureau, 2020)

 

De toegankelijkheid ligt hiermee dus in de handen van gemeentes en de verenigingen.

 

VN-verdrag Handicap

 

Nederland heeft verschillende verplichting onder het VN-verdrag Handicap. Dit zorgt ervoor dat sport, onderwijs en andere openbare voorzieningen toegankelijk moeten worden. Uit onderzoek blijkt dat de verplichtingen wat achterlopen. Er zijn plannen maar dit wordt nog niet gebruikt. (Monitor VN-verdrag Handicap 2022 | College Voor de Rechten van de Mens, 2022)

 

Zo betekent dit voor sportverenigingen:

• Er geen duidelijke richtlijnen zijn
• Niemand verantwoordelijk gehouden wordt

Hierdoor blijft de toegankelijkheid dus achter. Sportverenigingen staan er voor dat opzicht alleen voor.

 

Ook het RIVM laat zien dat de ondersteuning voor mensen met een beperking in Nederland nog niet toekomstbestendig is. In het plan van aanpak wordt benoemd dat zorg en ondersteuning niet goed genoeg georganiseerd zijn. Hiervoor is het sporten en onderwijs vaak afhankelijk van waar iemand woont en welke voorzieningen daar beschikbaar zijn.

 

Ze benadrukken dat inclusie geen extra maatregel moet zijn maar onderdeel van de voorzieningen. Zolang dit niet gebeurt, blijft de toegankelijkheid per regio verschillen. (Toekomstbestendige Zorg en Ondersteuning Voor Mensen met een Beperking. Plan van Aanpak Voor Monitoring en Evaluatie | RIVM, 2025)

 

Digitalisering vergroot verschillen

 

Tegenwoordig kan bijna alles online geregeld worden. Denk hierbij aan het aan melden voor een sport, de communicatie en de trainingstools. Vaak is de digitale toegankelijkheid voor mensen met een beperking onvoldoende. Website zijn meestal niet gebruiksvriendelijke voor mensen met een beperking. Hierdoor lopen ze een hoop informatie mis en wordt het verschil dus weer groter. (Digitalisering Als Uitdaging Voor Sociale Samenhang in de Toekomst | Sociaal en Cultureel Planbureau, 2025)

 

Benadering

 

KIS beschrijft dat beleidsmaker vaak kijken naar wat iemand niet kan. Hierdoor wordt er dus pas achteraf naar oplossingen gekeken. Terwijl het een hoop zou schelen als er vooraf naar gekeken wordt. Dan kan de vraag gesteld worden: Hoe kunnen we ervoor zorgen dat dit voor iedereen toegankelijk is? (Een Achterstandsbenadering: Wat Is het en Hoe Herken Je het? | KIS, 2022)

Hoofdstuk 2 – inzichten uit de dialoog

In de dialoog kwamen verschillende perspectieven naar voren over de toegankelijkheid van sport voor mensen met een beperking. De gesprekpartners brachten persoonlijke ervaring vanuit hun eigen omgeving. Ik heb ervoor gezorgd dat er twee verschillende perspectieven deelname aan de dialoog. Zo zouden we een geheel plaatje krijgen van het probleem. Door de dialoog te analyseren werd er duidelijk wat de belangrijkste knelpunten waren. In dit hoofdstuk bespreek ik de opvallende thema’s die tijdens het besprek naar voren kwamen, ondersteund door citaten uit de dialoog.

 

2.1 Onzekerheid bij sportverenigingen

 

Eén van de sterkste rode draden tijdens het gesprek was dat de sportverenigingen vaak wel willen maar vaak niet weten hoe ze toegankelijker kunnen worden. “Een bestuur van een club zou heel graag toegankelijk willen zijn, maar ze weten niet hoe je dit moet aanpakken”. Dit werd door 1 van de gesprekspartners geconstateerd. Deze uitspraak laat zien dat er geen sprake is van het niet willen. Het probleem ligt dus bij het gebrek aan kennis en ondersteuning.

 

Dit wordt bevestigd door een onderzoek dat zegt dat clubs niet goed weten hoe ze moeten handelen als dit niet standaard in het beleid wordt gehanteerd. (KIS, 2023)

 

 

2.2 Belang van acceptatie

 

Naast fysieke toegankelijkheid werd in de dialoog de sterk benadrukt. Acceptatie blijkt een heel belangrijk onderdeel voor mensen met een beperking. Hierdoor voelen zich prettig en voelt het fijn om mee te doen met sociale activiteiten. Een gesprekpartner benoemde dit zo: “Op het moment dat je accepteert dat hij anders is, zal hij zich ook prettig voelen”. Je ziet dat inclusie niet alleen afhankelijk is van de faciliteiten maar ook van de sfeer van zijn/haar omgeving. Kleine sociale gebaren kan al een heel groot verschil maken werd aangegeven in de dialoog. “Het zou al heel fijn zijn als er een beetje naar hem omgekeken wordt, gewoon even vragen: Alles goed? Nog wat leuks gedaan dit weekend?”

 

2.3 Problemen rondom aanbod en gelijkwaardigheid

 

De dialoog liet ook zien dat bestaande oplossingen niet altijd helpen. Zo werd er aangegeven dat sommige mensen met een beperking niet willen aansluiten bij een G-team: “Zo iemand als mijn broer past niet bij een G-voetbal elftal, hij heeft hierdoor het idee dat zijn niveau verlaagd wordt en zich daardoor niet gelijk voelt.”

Dit laat een bekend probleem zien. De aannames achter speciale voorzieningen zorgt er juist voor dat mensen zich minder gelijk behandelend voelen. Zoals eerder vermeld is het dus belangrijker dat het sociale model gehanteerd wordt. Om te kijken naar de mensen en niet naar de beperkingen die de mensen hebben.

 

2.4 Weerstand en ongemak bij medespelers

 

Een ander belangrijk inzicht is dat jongeren moeite kunnen hebben met het omgaan met sporters met een beperking. Een gesprekspartner merkte op: “Mensen van 16 t/m 21 hebben niet echt de behoefte om mensen met een beperking te helpen. … ze vinden het ongemakkelijk en blijven er dan vanaf.”

Hieruit blijkt dat jongerencultuur, groepsdruk en onzekerheid een grote rol spelen. Dit vormt een drempel voor inclusie op het veld. Uiteindelijk is het natuurlijk wel belangrijk dat iedereen het naar zijn zin heeft. Hier zullen dus duidelijke afspraken overgemaakt kunnen/moeten worden.

 

2.5 Regels

 

Ten slotte kwam naar voren dat regelgeving soms juist uitsluit terwijl vereniging zelf wel open staan voor deelname. “De club laat het toe, maar door de regels van bovenaf kan hij niet meedoen in wedstrijden.” Dit laat zien dat de spelvorm gericht is op sporters zonder beperking zonder ruimte voor diversiteit.

 

Hoofdstuk 3 – Analyse van huidige aanpak

 

3.1 Aandachtspunten huidig systeem

 

Binnen sportvereniging bestaan nog veel knelpunten als het gaat om toegankelijkheid voor mensen met een beperking. Een belangrijk probleem is dat de inclusiviteit geen vaste waarde is. Verenigingen willen vaak wel meedenken met mensen maar weten vaak niet waar ze moeten beginnen. Uit de dialoog kwam: “Ze willen het echt wel goed doen, maar er is gewoon geen handleiding voor.”

 

Daarnaast zijn sportclubs afhankelijk van vrijwilligers. Vrijwilligers hebben meestal geen opleiding gehad in het omgaan met mensen met een beperking. Dit kan voor onzekerheid zorgen, zo blijkt uit het dialoog. “Je merkt dat mensen bang zijn om iets verkeerd te doen, dus dan doen ze liever niks.”

Deze onzekerheid kan ervoor zorgen dat mensen met een beperking minder betrokken worden of zelfs buitengesloten worden.

Ook zijn er veel verschillen per gemeente over verschillende sportmogelijkheden. Sommige gemeenten bieden leuke programma’s aan terwijl andere gemeentes dat juist helemaal niet doen. Hierdoor bepaalt dus je woonplaats hoeveel kansen je hebt om te sporten.

 

Tot slot zie je dat de verantwoordelijkheid bij de persoon ligt in plaats van bij het systeem. Er wordt pas iets geregeld als jezelf iets aangeeft in plaats van dat dit standaard zijn. Er zal hier dus een midden weg in te vinden moeten worden. In de dialoog werd gezegd: “Hij moet steeds zelf aangeven wat hij nodig heeft, anders gebeurt er niks.” Het is vanzelfsprekend dat je zelf aangeeft wat je wel en niet fijn vindt alleen wordt er nu helemaal niet naar hem omgekeken.

 

3.2 Waarom zou de huidige aanpak wel werken?

 

Hoewel er duidelijke knelpunten zijn, zijn er ook een aantal situaties in de huidige aanpak die wel goed werken. Zo willen sportverenigingen en vrijwilligers vaak wel helpen en bekijken ze vaak waar de mogelijkheden liggen.

 

Daarnaast zijn er en aantal oplossingen dat al bestaat denk aan G-teams voor sommige mensen juist een veilige en passende sportomgeving. Voor hen kan dit ook goed werken omdat het duidelijk is en het biedt structuur. In de dialoog wordt bijvoorbeeld aangegeven dat de verantwoordelijkheid ligt bij de familie en begeleider en niet bij de medespelers: “Het echte werk ligt niet bij de voetbal, maar bij de familie en begeleiding.”.

 

Beperkingen zijn ook vaak persoonlijk en verschillen dus per persoon. Daardoor is het voor trainers, medespelers en vrijwilligers niet altijd duidelijk hoe ze het beste kunnen omgaan met iemand met een beperking. Elke situatie is namelijk anders. Mensen kunnen bang zijn om iets verkeerd te doen, als in iemand verkeerd benaderen of behandelen. Het huidige systeem werkt hier dus op. Er wordt nu pas gekeken naar de situatie achteraf in plaats van dat dit vooraf gebeurt. Zo zou het kunnen dat mensen zich fijner voelen omdat er gehandeld wordt naar hun eigen situatie.

 

 

3.3 Waarom werkt dit niet?

 

Het werkt niet goed omdat het vooral reageren is op, in plaats van vooraf plannen. Natuurlijk je aan de loop van tijd wel wat omschakelen maar nu wordt er vooraf nog helemaal niks gedaan. Er wordt pas gekeken naar iemand als er een probleem ontstaat. Dit kan voor iemand een flinke frustratie opleveren. Zo kwam in de dialoog naar voren: “Hij mag wel meedoen op de training maar zodra het om wedstrijden gaat stopt het ineens.”

 

Inclusie moet dus vooraf geregeld worden. Wanneer sportverenigingen hier standaard rekening mee houden kan dit voor veel meer toegankelijkheid zorgen voor mensen. Zolang dit niet gebeurt blijft het lastig en kan het voor mensen met een beperking voelen als uitsluiting.

 

3.4 Effecten op mensen met een beperking

 

De gevolgen van uitsluiting kunnen groot zijn. Doordat sport niet goed toegankelijk is, doen mensen met een beperking minder vaak aan sport. Hierdoor hebben zij minder contact met anderen. Sport is voor veel mensen een plek om vrienden te maken en zich onderdeel te voelen van een groep. Als dit wegvalt, kan iemand zich sneller alleen voelen. (College voor de rechten van de mens,2023)

 

Ook kan dit impact hebben op je lichamelijke gezondheid. Bewegen is belangrijk om fit te blijven en je goed te voelen. Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat mensen met een beperking vaker gezondheidsproblemen hebben, mede doordat ze minder sporten dan mensen zonder een beperking. (RIVM, 2023)

 

Daarnaast kan het mentaal zwaar zijn om steeds apart behandeld te worden. Je kan natuurlijk niet iedereen met een beperking over dezelfde kam scheren. Sommige mensen hebben de behoefte niet om anders behandeld te worden terwijl dat bij andere soms juist nodig is. Dit maak het dan ook zo moeilijk waar je de grens trekt. Dit kan dus voor sommige mensen zorgen voor onzekerheid. Mensen kunnen het gevoel krijgen dat ze er niet bij horen. (SCP,2025)

 

Sport is geen extraatje, sport is voor iedereen. Als sport niet toegankelijk is, wordt het voor mensen met een beperking nog moeilijker om mee te gaan in de samenleving dan dat het al is.

Hoofdstuk 4- Wat moet er veranderen?

 

4.1 Inclusief ontwerp als standaard

 

Toegankelijkheid moet geen extraatje zijn, maar als standaard. Dat betekent dus dat sportverenigingen vanaf het begin rekening moeten houden met mensen met een beperking tot op zekere hoogte. Als het bijvoorbeeld gaat om een eerste elftal van een vereniging is dit wat lastiger te hanteren. Dan zou het bijvoorbeeld alleen al leuk zijn als er af en toe meegetraind kan worden.

 

Sportverenigingen kunnen rekening houden door bijvoorbeeld: rust ruimtes te bouwen voor mensen die snel overprikkeld zijn en sportmateriaal die nodig is. Het gaat natuurlijk verder dan alleen het gebouw. Het gaat vooral om teams waarin iedereen welkom is en mag meedoen, het gevoel van ergens bij horen kan al heel erg veel betekenen. Denk bijvoorbeeld aan ballen jongen. Uit onderzoek blijkt dat wanneer inclusie vooraf wordt meegenomen, mensen met een beperking minder drempels ervaren om te sporten. (RIVM,2023)

 

4.2 Bewustwording bij vrijwilligers en jongeren

 

Veel vrijwilligers en jongeren willen wel helpen maar vragen zich af hoe, Dit zorgt voor afstand. Door trainers en vrijwilligers korte trainingen te geven om de verschillen te leren en hoe ze hiermee om moeten gaan kan dit die afstand al een stuk verkleinen. Ook lessen op school en het inzetten van rolmodellen kan helpen voor begrip en acceptatie. Volgens het KIS is het bewustwording belangrijk om af te stappen van het idee dat de beperking het probleem is in plaats van de omgeving.

 

4.3 Gemeenten moet t toegankelijkheid in de sport serieus nemen.

 

Gemeenten spelen een grote rol in het sportbeleid, alleen ligt niet overal de prioriteit op toegankelijkheid. Hierdoor ontstaan er grote verschillen in de gemeentes. De toegankelijkheid moet niet op basis van je woonplaats bepaald worden. Het SCP benadrukt dat inclusie alleen werkt als gemeenten hier samen structureel aandacht en middelen voor vrijmaken.

Hoofdstuk 5- Conclusie

 

Sport moet voor iedereen vanzelfsprekend zijn, maar voor mensen met een beperking is dit vaak niet het geval. De barrières die zij ervaren komen niet alleen voort uit hun beperking maar ook uit het systeem die niet standaard inclusief is ingesteld. Door keuzes uit het verleden, het verschuiven van verantwoordelijkheden naar gemeenten, het niet goed uitvoeren van het VN-verdrag over het algemeen en de snelle digitalisering is de toegankelijkheid vaak afhankelijk van geluk. Het verschilt per gemeente of organisatie of iemand wel of niet mee kan doen.

 

De dialoog liet zien hoe dit er in de praktijk uitziet: sportverenigingen die willen maar niet weten hoe, jongeren die zich onzeker voel door de niet gegeven acceptatie, regels die in de weg staan en mensen met een beperking dit zich niet welkom voelen.

 

De oplossing ligt in een ander manier denken: Inclusiviteit moet als uitgangspunt worden genomen niet als achteraf oplossing. Met duidelijke richtlijnen, training en bewustwording kunnen sportverenigingen uitgroeien tot plekke waar iedereen zich welkom voelt.

 

Alleen dan kunnen mensen met een beperking dezelfde kansen krijgen om mee te doen in sport en in het dagelijks leven.